Bronnen van de islamitische geloofsleer met betrekking tot de islamitische tijdrekening

• Inleiding
• De Koran, het heilige boek van de islam
• De Sirāt, de traditionele biografieën over Mohammed
• De Hadīth, de overleveringen over Mohammed en zijn metgezellen
• De handboeken van de islamitische rechtsscholen
• Nederlandstalige literatuur voor meer achtergrond
• Internetbronnen

Inleiding

Voor een beter begrip van de islamitische tijdrekenkunde in al haar aspecten en oorsprong is het noodzakelijk om terug te kunnen gaan naar de oorspronkelijke teksten van de islam. Deze webpagina geeft een summiere beschrijving van deze tekstbronnen en geeft aan waar deze in een westerse vertaling via het internet opgevraagd kunnen worden.

Bladzijde uit een fraai gekaligrafeerde Koran uit de ??de eeuw

De Koran, het heilige boek van de islam

De islam werd vanaf het jaar 610 verkondigd door de profeet Mohammed (ca. 570-632), een gerespecteerde koopman uit Mekka wiens volledige naam Abu ‘l-Qāsim Muhammad ibn ‘Abd-Allāh was. Volgens de islamitische traditie werd de tekst van de Koran door de aartsengel Jabrā’īl (Gabriël) mondeling aan Mohammed geopenbaard. Een deel van de 114 hoofdstukken (soera’s) die de Koran omvatten ontving hij tijdens zijn verblijf in Mekka, terwijl de overige hoofdstukken aan hem werden geopenbaard na zijn emigratie (hijra) met zijn volgelingen naar Medina in het jaar 622.

In eerste instantie werd de tekst van de Koran (dat letterlijk ‘de te reciteren heilige tekst’ betekend) alleen mondeling door Mohammed aan zijn volgelingen overgeleverd, die het op hun beurt weer verder onder de moslimgelovigen verspreidden. Volgens de islamitische traditie werd de tekst van de Koran werd pas na de dood van Mohammed schriftelijk vastgelegd toen veel van Mohammeds meest toegewijde volgelingen, die de tekst van de Koran in hun geheugen hadden opgeslagen, door krijgsgeweld omkwamen of door ouderdom stierven. Nadat de eerste twee kaliefs Abū Bakr ‘Abd Allāh (regeerde van 632 tot 634) en ‘Umar ibn al-Khattāb (regeerde van 634 tot 644) een eerste poging tot een codificatie van de Koran hadden ondernomen, kwam de officiële codificatie van de tekst van de Koran pas onder de derde kalief ‘Uthmān ibn ‘Affān (regeerde van 644 tot 656) tot stand.

In de loop der tijd zijn er een groot aantal commentaren (tafsīr) op de Koran geschreven. De belangrijkste hiervan zijn die van Abū Ja‛far Muhammad ibn Jarīr al-Tabarī (ca. 839-923), Abu ’l-Qāsim Mahmūd ibn ‘Umar al-Zamakhsharī (1075-1144), Fakhr al-Dīn Abū ‘Abd Allāh Muhammad ibn ‘Umar ibn al-Husain al-Rāzī (ca. 1150-1209) en ‘Abd Allāh ibn ‘Umar al-Baidāwī (ca. 1250-1316).

De Sirāt, de traditionele biografieën over Mohammed

De Hadīth, de overleveringen over Mohammed en zijn metgezellen

Naast het heilige woord van Allah zoals deze aan Mohammed was geopenbaard en in de Koran werd vastgelegd, circuleerden in de eerste eeuwen na de dood van Mohammed nog een grote verzameling van uitspraken en overleveringen die aan Mohammed en zijn meest nabije volgelingen werden toegeschreven. Deze werden door verschillende islamitische schriftgeleerden verzameld in geschriften die bekend staan als de hadīth, de ‘overlevering’, en deze gelden, na de Koran, als de heilige boeken van de tweede rang.

Aanvankelijk werden deze teksten geordend naar hun herkomst en een dergelijke verzameling, waarin voor iedere overlevering een volledige opsomming van de keten van getuigen (isnād of sanad) werd opgegeven, staat bekend als een musnad. Onder de oudste hadīth verzamelingen van deze soort genieten met name de twee volgende een hoog aanzien:

• Al-Muwatta’ (Muwatta’ al-Imām Mālik) – verzameld door Mālik ibn Anas (ca. 710-795).
• Musnad Ahmad bin Hanbal – verzameld door Ahmad ibn Muhammad ibn Hanbal (780-855).

Later werden de overleveringen meer naar onderwerp in hoofdstukken geordend en een dergelijke hadīth verzameling staat bekend als een musannaf (‘geordend’). Hiervan worden zes traditioneel als het meest betrouwbaar geacht en deze staan bekend als de al-kutub al-sitta (‘de zes boeken’) of de zes sahīh’s (de ‘gezonde’ of ‘betrouwbare’ boeken). Deze verzamelingen, die allen dateren uit de laatste helft van de negende en het begin van de tiende eeuw van de westerse jaartelling, zijn de volgende:

• Sahīh al-Bukhārī – verzameld door Muhammad ibn Ismā‘īl ibn al-Ju‘fī al-Bukhārī (810-870). Volgens latere overleveringen zou al-Bukhārī in zestien jaar tijd maar liefst 600 000 overleveringen hebben verzameld, waarvan hij uiteindelijk slechts 7397 betrouwbaar genoeg achtte om in zijn sahīh op te nemen.
• Sahīh Muslim – verzameld door Abū ’l-Husain al-Qushairī al-Naisābūrī Muslim ibn al-Hajjāj (817-875).
• Sunan Abū Dāwūd – verzameld door Abū Dāwūd Sulaymān ibn al-Ash‘ath ibn Ishāq al-Azdi al-Sijistānī (817-889).
• Sunan ibn Māja – verzameld door Abū ‘Abd Allāh Muhammad ibn Yazīd ibn Māja al-Qazwīnī (824-886).
• Sunan al-Tirmidhī – verzameld door Abū ‘Īsā Muhammad ibn ‘Īsā ibn Sawra al-Sulami al-Tirmidhī (825-892).
• Sunan al-Nasā’ī – verzameld door Abū ‘Abd al-Rahman Ahmad ibn ‘Alī ibn Shu‘ayb ibn ‘Alī al-Nasā’ī (830-915).

De eerste twee hiervan, die ook het meeste aanzien genieten, staan bekend als de al-sahīhān (de twee sahīh’s).

Daarnaast wordt ook nog vaak verwezen naar de volgende latere hadīth verzamelingen:

• Masabih al-Sunnah – verzameld door Abū Muhammad al-Husayn ibn Mas‛ūd ibn Muhammad al-Farra’ al-Baghawī (1042-1122).
• Mishkat al-Masabih – een uitbreiding en een commentaar op het vorige werk door Wali al-Dīn ibn ‘Abd Allāh al-Tabrīzī (???-1348).

De handboeken van de islamitische rechtsscholen

De meerderheid van de moslims zijn aanhangers van het Soennisme, die de Islam belijden naar de “traditie” zoals deze na de dood van Mohammed via de hadīth en andere geschriften werd overgeleverd. Binnen het Soennisme zijn er vier belangrijke stromingen te onderscheiden: elk hiervan baseert zijn leer op een bepaalde uitleg van de Koran en de hadīth die echter alleen in kleine details van elkaar afwijken.

De vier belangrijkste soennitische rechtsscholen zijn:

• Hanafieten – naar de leer van Abū Hanīfa al-Nu‘mān ibn Thābit ibn Zuta (699-767). Deze leer wordt overwegend aangehangen in Turkije, Egypte, Tunesië, de Balkan-regio, Irak, Centraal Azië (Afghanistan, Azerbaidzjan, Kazachstan, Kyrgyzstan, Oezbekistan, Tsjetsjenië, Tadzjikistan, Turkmenistan), het Indisch Schiereiland met de aangrenzende gebieden (Pakistan, Bangladesh) en Suriname.
• Malakieten – naar de leer van Abū ‘Abd Allāh Mālik ibn Anas al-Asbahī (ca. 710-795). Deze leer is het meest verspreid in Noord Afrika, de Sahel-regio, het zuidelijke deel van Egypte, de Afrikaanse oostkust en de oostkust van het Arabisch Schiereiland.
• Shafieten – naar de leer van Abū ‘Abd Allāh Muhammad ibn Idrīs ibn al-‘Abbās al-Shāfi‘ī (767-820). De aanhangers van deze leer zijn voornamelijk verspreid in het noordelijke deel van Egypte, het zuidelijke en oostelijke deel van het Arabisch Schiereiland, de Afrikaanse oostkust, Maleisië, Indonesië en Suriname.
• Hanbalieten – naar de leer van Ahmad ibn Muhammad ibn Hanbal (780-855). Deze leer, die de kleinste aantal volgelingen telt, wordt voornamelijk in het centrale en westelijke deel van het Arabisch Schiereiland aangehangen.

Daarnaast bestaan er nog belangrijke niet-soennitische stromingen zoals het Shi’isme, die voornamelijk in Iran (Perzië), Irak, Bahrein, Libanon, Jemen en het centrale deel van Afghanistan aangehangen wordt. Het Alevietisme is een afsplitsing hiervan dat voornamelijk in Turkije wordt aangehangen.

Nederlandstalige literatuur voor meer achtergrond

• Driessen, H. (red.), In het huis van de Islam: Geografie, geschiedenis, geloofsleer, cultuur, economie, politiek (Nijmegen: Uitgeverij SUN, 1997).
• Ibn Ishaak, Het leven van Mohammed: De vroegste Arabische verhalen (Amsterdam: Uitgeverij Bulaaq, 2000).
• Jansen, J.J.G., Nieuwe inleiding tot de Islam (Bussum: Uitgeverij Coutinho, 1998), 2de herziene druk.
• Jansen, J.J.G., De historische Mohammed: De Mekkaanse verhalen (Amsterdam/Antwerpen: Uitgeverij De Arbeiderspers, 2005).
• Jansen, J.J.G., De historische Mohammed: De Medinensische verhalen (Amsterdam/Antwerpen: Uitgeverij De Arbeiderspers, 2007).
• Juynboll, Th.W., Handleiding tot de kennis van de Mohammedaansche wet, volgens de leer der Sjâfi‘itische school (Leiden: E.J. Brill, 1930), 4de editie.
• Jaber, A. & Jansen, J.J.G., De Koran (Amsterdam/Antwerpen: Uitgeverij De Arbeiderspers, 1997), 17de herziene druk – herziene uitgave van de Koranvertaling van J.H. Kramers (verscheen eerst in 1956).
• Leemhuis, F., De Koran: Een weergave van de betekenis van de Arabische tekst in het Nederlands (Houten: Fibula/Unieboek bv, 2002), 10de herziene druk.
• Mulder, E. & Milo, Th., De omstreden bronnen van de islam (Zoetermeer: Uitgeverij Meinema, 2009).
• Siregar, Sofjan S., De Edele Koran, en een vertaling van betekenissen ervan in de Nederlandse taal (Den Haag: Islamitisch Cultureel Centrum Nederland, 2000), 3de druk.
• van Koningsveld, P.S., De Islam: Een eerste kennismaking met geloofsleer, wet en geschiedenis (Utrecht: Uitgeverij ‘De Ploeg’, 1996), 3de herziene druk.
• Waardenburg, J. (red.), Islam: Norm, ideaal en werkelijkheid (Houten: Fibula/Unieboek bv, 2000), 5de herziene druk.

Internetbronnen

I. Algemeen

• MSA-USC – homepage van de Muslim Students Association (University of Southern California). Hyperlinks naar (Engelstalige) vertalingen van de Koran en de hadīth met woord zoekfunctie.
• DEED-IRR – homepage van de Dependable Entrepreneurial Engineering Division (International Islamic University of Malaysia). Hyperlinks naar (Engelstalige) vertalingen van de Koran, de hadīth en andere Islamitische bronnen.
• Holy Qur’an Resources on the Internet – omvangrijke verzameling van websites betreffende de Koran en de hiermee verwante literatuur.

II. De Koran

• De Heilige Koran – volledige tekst (met woord zoekfunctie) van de Koran, naar de Nederlandse vertaling onder de auspiciën van Hazrat Mirza Bashir al-Din Mahmud Ahmad, hoofd van de Ahmadiyya Beweging (De Heilige Qoraan met Nederlandse vertaling, Rahwah, 1953).
• De Heilige Koran – idem (met woord zoekfunctie) naar de bewerking van Hassan Alaoui en Mohamed el-Fers.
• The Holy Qur’an – volledige Arabische tekst van de Koran met vertalingen in het Engels, Duits, Frans, Turks, Maleis en Indonesisch. Ook is het mogelijk om de gereciteerde tekst (in het Arabisch) als een geluidsbestand te downloaden.
• Kuran-i Kerim – volledige Arabische tekst van de Koran met vertalingen in het Nederlands, Engels (3 versies), Duits, Frans, Italiaans, Spaans (2 versies), Portugees (2 versies), Fins, Pools, Russisch, Albanees, Bosnisch, Turks (3 versies), Swahili, Maleis, Indonesisch, Chinees en Japans. Ook is het mogelijk om de gereciteerde tekst als een geluidsbestand te downloaden.
• The Noble Qur’an – volledige Engels/Arabische tekst van de Koran met beknopte commentaren van al-Tabarī, al-Qurtubi, Ibn Kathīr en overleveringen uit de Sahīh al-Bukhārī, samengesteld door Muhammad Taqi-ud-Din al-Hilali en Muhammad Muhsin Khan. Voor alleen de Engelse versie, die sneller download, klik hier.
• The Noble Qur’an – de Koran in de drie volgende Engelse vertalingen (met woord zoekfunctie):
1. Marmaduke Mohammad Pickthall, The Meaning of the Glorious Koran (A.A. Knopf, Londen, 1930).
2. ‘Allama ‘Abdullah Yusuf ‘Ali, The Holy Quran: An Interpretation in English (Shaikh Muhammad Ashraf, Lahore, 1934).
3. Muhammad H. Shakir, The Holy Qur’an (Tahrike Tarsile Qur’an, Inc., Elmhurst [NY], 1983).
• The Quran Browser – de Koran in de vijf volgende Engelse vertalingen (met woord zoekfunctie):
1. Marmaduke Mohammad Pickthall, The Meaning of the Glorious Koran (A.A. Knopf, Londen, 1930).
2. ‘Allama ‘Abdullah Yusuf ‘Ali, The Holy Quran: An Interpretation in English (Shaikh Muhammad Ashraf, Lahore, 1934).
3. Maulawi Sher Ali, The Holy Qur’an with English Translation and Commentary (Heal, Lahore, 1947) – in de latere edities wordt deze vertaling vaak ten onrechte aan Hazrat Mirza Bashir al-Din Mahmud Ahmad toegeschreven.
4. Muhammad H. Shakir, The Holy Qur’an (Tahrike Tarsile Qur’an, Inc., Elmhurst [NY], 1983).
5. Rashad Klalifa, Quran: The Final Testament (Authorized English Version with the Arabic Text) (Islamic Productions, Tucson, ca. 1989).

III. De Hadīth

• Sahīh al-Bukhārī – volledige Engelse vertaling (met woord zoekfunctie) door Muhammad Muhsin Khan (The Translation of the Meanings of Sahīh al-Bukhārī, Kitab Bhavan, New Delhi, 1987). Voor een alternatieve website, zonder woord zoekfunctie, klik hier.
• Sahīh Muslim – volledige Engelse vertaling (met woord zoekfunctie) door ‘Abdul Hamīd Siddīqī (Sahīh Muslim, being Traditions of the Sayings and Doings of the Prophet Muhammad as narrated by his Companions and compiled under the Title al-Jāmi‛-us-Sahīh by Imām Muslim, Shaikh Muhammad Ashraf, Lahore, 1971-’75). Voor een alternatieve website, zonder woord zoekfunctie, klik hier.
• Sunan Abū Dāwūd – gedeeltelijke Engelse vertaling (met woord zoekfunctie) door Ahmad Hasan (Sunan Abū Dāwūd, Shaikh Muhammad Ashraf, Lahore, 1984). Voor een alternatieve website, zonder woord zoekfunctie, klik hier.
• Hadīth Encyclopedia – Engelse tekst (met woord zoekfunctie) van de hadīth met een selectie van de overleveringen zoals deze onder meer zijn verzameld in de Musnad Ahmad bin Hanbal, al-Muwatta’ al-Imām Mālik, Sahīh al-Bukhārī, Sahīh Muslim, Sunan al-Tirmidhī, Sunan al-Nasā’ī, Sunan Abū Dāwūd, Sunan ibn Māja en de Sunan al-Dārimī.

IV. Handboeken van de Islamitische rechtsscholen

• Al-Muwatta’ – volledige Engelse vertaling (met woord zoekfunctie) door ‛Ā’isha ‛Abd al-Rahmān al-Tarjumana & Ya‛qūb Johnson (Imām Mālik – Al-Muwatta, Diwan Press, Norwich, 1982). Voor een alternatieve website, zonder woord zoekfunctie, klik hier.
• Al-Risala – Engelse vertaling van de al-Risala van Abū Muhammad ‘Abd Allāh ibn Abī Zayd ‘Abd al-Rahmān al-Qayrawani al-Nafzi (922-996) door Alhaj Bello Muhammad Daura.
• Fiqh-us-Sunnah – gedeeltelijke Engelse vertaling van al-Sayyid Sabiq’s Fiqh al-Sunnah door Muhammad Saeed Dabas en Jamal al-Din Muhammad Zarabozo (Fiqh us-Sunnah, American Trust Publications, Indianapolis, 1989-’92).