De eerste Westerse koranvertalingen

klik voor een grotere afbeelding
Mohammed, met een duif op zijn schouder, openbaart de Koran die op de horens van een stier rust. Miniatuur uit een vroeg vijftiende-eeuwse Franse vertaling van De Casibus Virorum Illustrium (“De Lotgevallen van Belangrijke Personen”) van Giovanni Boccaccio (Parijs, Bibliothèque Nationale de France, ms. 226, fol. 243r).

De eerste volledige vertaling van de Koran in een Europese taal was naar het Latijn en staat bekend als de Lex Saracenorum quam Alchoran vocant (“Het Wetboek van de Sarazijnen ofwel de Alkoran”). Deze koranvertaling werd op verzoek van Petrus de Eerbiedwaardige [Petrus Venerabilis] (1092/94-1156) in 1142 in Toledo gemaakt door de Engelsman Robert van Ketton [Robertus Ketenensis], in samenwerking met Petrus van Toledo [Petrus Toletanus], Herman van Carinthië [Hermannus Dalmata] (ca. 1100-ca. 1160) en een moslim van wie alleen de voornaam (‘Mohammed’) bekend is, en werd in de zomer van 1143 voltooid.

Een vergelijking met de originele Arabische tekst laat zien dat deze vertaling nauwkeuriger als een parafrase of een samenvatting van de Koran omschreven moet worden. Ook de standaard indeling van de tekst in 114 hoofdstukken (soera’s) werd niet gevolgd daar de vertaling 124 hoofdstukken (azorae) bevat.

Daarbij werden nog de twee volgende werken, vertaald door Herman van Carinthië, toegevoegd:

Gezamenlijk stonden deze werken bekend als de Corpus Toletanum.

De eerste Westerse gedrukte Koran

klik voor een grotere afbeelding
Eerste pagina, met de tekst van soera 1, van de eerste Westerse gedrukte uitgave van de Arabische tekst van de Koran welk in 1537 of 1538 in Venetië verscheen. De handschrift aantekeningen zijn van de oorspronkelijke eigenaar Teseo Ambrogio degli Albonesi.

De eerste Koran die in Europa in druk verscheen was een uitgave van de Arabische tekst door de Venetiaanse drukkers Paganino Paganini (stierf in 1538) en Allesandro Paganini (stierf tussen 1556 en 1566) die tussen 9 augustus 1537 en 9 augustus 1538 werd voltooid. De republiek Venetië onderhield toen nauwe handelsbetrekkingen met Istanbul en deze uitgave was vermoedelijk voor verkoop in het Ottomaanse Rijk bedoeld.

Deze poging om Islamitische boeken die in het Westen waren gedrukt naar het Midden Oosten te exporteren mislukte echter jammerlijk. Precieze details zijn schaars maar de oplage werd vermoedelijk meteen na aankomt in Istanbul in beslag genomen en vernietigd en – als het verslag van de Franse filosoof Jean Bodin in zijn Colloquium heptaplomeres de rerum sublimium arcanis abditis betrouwbaar is – kon de doodvonnis voor de importeur (wellicht werd hiermee Allesandro Paganini zelf bedoeld) alleen dankzij bemiddeling van de ambassadeur van Venetië worden omgezet in het verlies van zijn rechterhand.

Lange tijd dacht men dat deze uitgave van de “Alcoranus Arabice” in zijn geheel was vernietigd – volgens latere apocriefe bronnen werd zelfs paus Clemens VII hiervoor verantwoordelijk gehouden – maar de Italiaanse boekwetenschapper Angela Nuovo ontdekte per toeval in 1987 een compleet exemplaar hiervan in de bibliotheek van de franciscanenklooster in de San Michele di Isola in Venetië. Een analyse van dit exemplaar, die gecatalogiseerd stond als een “Alcoranus arabicus sine anno”, laat zien dat alhoewel de Arabische tekst goed leesbaar en op papier van hoge kwaliteit was gedrukt deze echter slordig en met veel fouten was gezet.

De eerste gedrukte koranvertalingen

Deze Latijnse koranvertaling verscheen voor het eerst in druk in 1543 in Bazel en werd, met een kritisch en waarschuwend voorwoord van de kerkhervormer Maarten Luther (1483-1546), uitgegeven door de Zwitserse oriëntalist en uitgever Theodor Bibliander (1509-1564).

Een herdruk hiervan verscheen in 1550.

klik voor een grotere afbeelding klik voor een grotere afbeelding klik voor een grotere afbeelding
Titelpagina van de uitgave van de Latijnse koranvertaling van Robert van Ketton door Theodor Bibliander (1543) Titelpagina van de uitgave van de Italiaanse koranvertaling van Giovanni Battista Castrodardo door Andrea Arrivabene (1547) Titelpagina van de Duitse koranvertaling van Salomon Schweigger (1616)

Concordantie van de huidige Koran met de koranvertaling van Robert van Ketton en de Bibliander uitgave

RvK Bibl soera   RvK Bibl s.   RvK Bibl s.   RvK Bibl s.   RvK Bibl s.
[0] I 1 XXIV XXV 15 XLIX L 40 LXXIV LXXV 65 XCIX C 90
I II 2:1-141 XXV XXVI 16 L LI 41 LXXV LXXVI 66 C CI 91
II 2:142-202 XXVI XXVII 17 LI LII 42 LXXVI LXXVII 67 CI CII 92
iII III 2:203-252 XXVII XXVIII 18 LII LIII 43 LXXVII LXXVIII 68 CII CIII 93
IV IV 2:253-286 XXVIII XXIX 19 LIII LIV 44 LXXVIII LXXIX 69 CIII CIV 94
V V 3:1-91 XXIX XXX 20 LIV LV 45 LXXIX LXXX 70 CIV CV 95
VI VI 3:92-171 XXX XXXI 21 LV LVI 46 LXXX LXXXI 71 CV CVI 96
VII VII 3:172-200 XXXI XXXII 22 LVI LVII 47 LXXXI LXXXII 72 CVI CVII 97
VIII VIII 4:1-23 XXXII XXXIII 23 LVII LVIII 48 LXXXII LXXXIII 73 CVII CVIII 98
IX IX 4:24-86 XXXIII XXXIV 24 LVIII LIX 49 LXXXIII LXXXIV 74 CVIII CIX 99
X X 4:87-147a XXXIV XXXV 25 LIX LX 50 LXXXIV LXXXV 75 CIX CX 100
XI XI 4:147b-176 XXXV XXXVI 26 LX LXI 51 LXXXV LXXXVI 76 CX CXI 101
XII XII 5:1-81 XXXVI XXXVII 27 LXI LXII 52 LXXXVI LXXXVII 77 CXI CXII 102
XIII XIII 5:82-120 XXXVII XXXVIII 28 LXII LXIII 53 LXXXVII LXXXVIII 78 CXII CXIII 103
XIV XIV 6:1-35 XXXVIII XXXIX 29 LXIII LXIV 54 LXXXVIII LXXXIX 79 CXIII CXIV 104
XV XV 6:36-110 XXXIX XL 30 LXIV LXV 55 LXXXIX XC 80 CXIV CXV 105
XVI XVI 6:111-165 XL XLI 31 LXV LXVI 56 XC XCI 81 CXV CXVI 106
XVII XVII 7 XLI XLII 32 LXVI LXVII 57 XCI XCII 82 CXVI CXVII 107
XVIII 8 XLII XLIII 33 LXVII LXVIII 58 XCII XCIII 83 CXVII CXVIII 108
XVIII XIX 9 XLIII XLIV 34 LXVIII LXIX 59 XCIII XCIV 84 CXVIII CXIX 109
XIX XX 10 XLIV XLV 35 LXIX LXX 60 XCIV XCV 85 CXIX CXX 110
XX XXI 11 XLV XLVI 36 LXX LXXI 61 XCV XCVI 86 CXX CXXI 111
XXI XXII 12 XLVI XLVII 37 LXXI LXXII 62 XCVI XCVII 87 CXXI CXXII 112
XXII XXIII 13 XLVII XLVIII 38 LXXII LXXIII 63 XCVII XCVIII 88 CXXII CXXIII 113
XXIII XXIV 14 XLVIII XLIX 39 LXXIII LXXIV 64 XCVIII XCIX 89 CXXIII CXXIV 114

Koranvertalingen gebaseerd op de uitgave van Bibliander

Een Italiaanse vertaling van de Koran door Giovanni Battista Castrodardo (ca. 1517-1587/88) werd in 1547 in Venetië uitgegeven door Andrea Arrivabene. Alhoewel de titel claimt dat de vertaling rechtstreeks vanuit het Arabisch was gemaakt, is deze feitelijk gebaseerd op de Latijnse koranvertaling van Robert van Ketton zoals deze in 1543 door Theodor Bibliander was uitgegeven. Het werk is als volgt ingedeeld:

Elk deel wordt afgesloten met een kort nawoord van de vertaler waarin de toen algemeen in Europa heersende negatieve opvattingen over de islam overduidelijk zijn weergegeven.

Il fine del primo l[i]bro di Grande Auttorita appresso de Sarracini, auenga che sia colmo di Bugie, Fittioni, Buffonerie, Superstitioni, Vanità, biastemmie, Fauole, e Sogni.   Il fine del secondo libro ripieno di falsa Religione, é bestemmie contro il figliuol di Dio, e’l Spirito santo, d’inuiolabile osseruanza appresso Macomettani.   Et auengache nel testo Arabo ci siano anchora alcuni pochiuersi, come ornamento del fine dell’opera, non dimeno non essendo di sostanza, ne appresso il latino interprete, li habbiamo uoluto lasciare, faccendo sine ad honore di GIESV CHRISTO, & a confusione di Macometto Propheta di spirito Diabolico, e Nuntio di Antichristo maladetto.

Deze Italiaanse editie was weer de basis van de Duitse versie van Salomon Schweigger (1551-1622) die in 1616 in Nuremberg verscheen.

Het werk bestaat uit de volgende delen:

Elk deel wordt afgesloten met een kort nawoord van de vertaler welke in grote lijnen overeenkomt met de teksten van de Italiaanse vertaling van Andreas Arrivabene:

Ende deß ersten Buchs. Nota bene. Dieses Buch wirdt bey den Saracenern unnd Türcken gar hoch gehalten, wiewol eytel Lügen, Erdichtungen, Narrenpossen, Aberglauben, Eytelkeiten, Gottslästerungen, Fabeln und Traum darinnen zu finden, etc.   Ende dieses andern Buchs: Welches voll falscher Lehren und abscheulicher Gottslästerungen ist, wider den Sohn Gotes und den H. Geist: Bey den Machometanern aber in höchsten Würden gehalten wirdt.   Ende deß Alcorans. NOTA. In dem Arabischen Text sind zu ende dieses Buchs etliche Vers geseyt, weil sie aber von keiner notdurfft sein, sondem viel mehr als ein zierd, also haben wir unnötig geachtet, dieselben zu verteutschen, wollen also, zu ehren Jesu Christi, und zur verdämnuß deß Teuflischen Propheten, und Anti-Christlischen vermaledeyten Botschaffers dises Buch beschlossen haben.

Nog verder uitwerken

“Das ander Buch”  

“Das dritte Buch”

Capittel soera Capittel s.   Cap. s.   Capittel s.   Cap. s.
[0] 1 I 19 XXX 48 LIX 77 XIIC 106
I 2:1-141 II 20 XXXI 49 LX 78 XIC 107
II 2:142-202 III 21 XXXII 50 LXI 79 XC 108
iII 2:203-252 IV 22 XXXIII 51 LXII 80 XCI 109
IV 2:253-286 V 23 XXXIV 52 LXIII 81 XCII 110
V 3:1-91 VI 24 XXXV 53 LXIV 82 XCIII 111
VI 3:92-171 VII 25 XXXVI 54 LXV 83 XCIV 112
VII 3:172-200 VIII 26 XXXVII 55 LXVI 84 VC 113
VIII 4:1-23 IX 27 XXXVIII 56 LXVII 85 XCVI 114
IX 4:24-86 X 28 XIL 57 LXVIII 86  
X 4:87-147a XI 29 XL 58 LXIX 87
XI 4:147b-176 XII 30 XLI 59 LXX 88
XII 5:1-81 XIII 31 XLII 60 LXXI 89
XIII 5:82-120 XIV 32 XLIII 61 LXXII 90
XIV 6:1-35 XV 33 XLIV 62 LXXIII 91
XV 6:36-110 XVI 34 XLV 63 LXXIV 92
XVI 6:111-165 XVII 35 XLVI 64 LX[X]V 93
XVII 7 & 8 XIIX 36 XLVII 65 LXXVI 94
XVIII 9 XIX 37 XLVIII 66 LXXVII 95
XIX 10 XX 38 XLIX 67 LXXVIII 96
XX 11 XXI 39 L 68 LXXIX 97
XXI 12 XXII 40 LI 69 XXC 98
XXII 13 XXIII 41 LII 70 LXXXI 99
XXIII 14 XXIV 42 LIII 71 LXXXII 100
XXIV 15 XXV 43 LIIII 72 XXCIII 101
XXV 16 XXVI 44 LV 73 LXXXIV 102
XXVI 17:1-83 XXVII 45 LVI 74 LXXXV 103
XXVII 17:84-111 XXVIII 46 LVII 75 LXXXVI 104
XXIIX 18 XXIX 47 LVIII 76 LXXXVII 105

Naar pagina begin Naar begin